15 49.0138 8.38624 arrow 0 both 0 4000 1 0 horizontal https://www.eenplekomteblijven.be 300 4000 - 0
theme-sticky-logo-alt

Hoe inclusief is een duurzaam leven eigenlijk?

Onlangs luisterde ik op korte tijd naar twee podcasts die in wezen niets met duurzaamheid te maken hebben, maar waar het onderwerp toch ter sprake kwam. De eerste podcast ging over Beauty Banks, een initiatief uit de UK waarbij naar analogie met de bekende voedselbanken zgn. ‘beautyproducten’ (van make-up tot maandverband) ingezameld worden om uit te delen aan mensen die zich die producten zelf niet kunnen veroorloven. Sali Hughes, een van de initiatiefnemers, vertelde dat ze in die context geregeld de vraag krijgt of ze wel verantwoord omgaan met het afval en de verpakkingen die onvermijdelijk gepaard gaan met zulke inzamelacties en of ‘duurzaamheid’ binnen Beauty Banks een prioriteit is. Hughes verklaarde dat ze inderdaad zoveel mogelijk afval proberen te vermijden en het afval dat ze hebben zo goed mogelijk proberen te recycleren. Maar, vertelde ze, je kan moeilijk verwachten dat we aan dakloze vrouwen een menstruatiecup meegeven in plaats van reguliere maandverbanden en/of tampons, omdat dat nu eenmaal de meest duurzame optie is. Een menstruatiecup veronderstelt immers dat je de mogelijkheid hebt om die cup ook elke dag te wassen en aan het einde van je menstruatie te steriliseren, een mogelijkheid die dakloze vrouwen niet hebben. En dus krijgen die vrouwen wegwerpmaandverband en -tampons mee naar ‘huis’ (waar dat ook moge zijn), omdat de noodzaak aan persoonlijke hygiëne in dit geval primeert (volledig mee eens). De andere podcast was een aflevering van The Fringe of It met de titel ‘Saving the World and Self Care’, een aflevering waarin Charlotte en Liv vertellen over de kleine inspanningen die ze doen om de wereld beter te maken (geen plastic flessen meer kopen), maar waarin ze ook toegeven dat het 1) soms moeilijk is om altijd de juiste keuzes te maken, en 2) ze op sociale media geregeld kritiek krijgen voor de dingen die ze niet goed doen (fast fashion, consumptiegedrag), waardoor ze wel eens het gevoel krijgen dat het nooit goed genoeg zal zijn. Beide podcasts, hoe verschillend ook, zetten mij aan het denken: is een duurzaam leven voor iedereen toegankelijk? Hoe definieer je een duurzaam leven überhaupt? En moet het altijd de hoogste prioriteit krijgen?

Eco-elite en einde van het goede leven

Hoewel ik de bedenkingen en bezorgdheden uit de podcasts begrijp en deel en het toejuich dat ze besproken worden, pas ik ook op om niet mee te gaan in een discours waarin duurzaamheid beperkt wordt tot een handvol cliché’s. Dat het enkel weggelegd is voor een blanke, hoogopgeleide middenklasse bijvoorbeeld. Of dat je alle luxe van het ‘normale’ leven moet opgeven als je besluit wat duurzamer te gaan doen. Natuurlijk geef je dakloze vrouwen wegwerpmaandverband in plaats van menstruatiecups. Natuurlijk staat duurzaamheid voor bootvluchtelingen niet bovenaan het lijstje. Maar het gros van de bevolking valt (gelukkig) niet in die categorieën en is wel in staat om kleine veranderingen door te voeren die een positief effect hebben op de huidige klimaatproblematiek. Ik wil geenszins het (groeiende) armoedeprobleem in de Westerse samenleving minimaliseren (een probleem dat trouwens het resultaat is van dezelfde doorgedreven lineaire winsteconomie die ook weer aan de basis ligt van fast fashion etc.), maar mijn maag draait om als ik de zoveelste politicus duurzaamheid zie wegzetten als een hippieprobleem dat blijkbaar niet prangend genoeg is. Onlangs hoorde ik op een debat een (linkse) politicus klagen over de bouw van een zogenaamde ‘ecowijk’ terwijl er zoveel nood is aan nieuwe sociale woningen. Waarom zou het een het ander uitsluiten? En waarom maak je nieuwe sociale woningen niet ook zoveel mogelijk ‘eco’? In het publieke debat over duurzaamheid, of het nu een politiek debat is of niet, wordt duurzaamheid vaak voorgesteld alsof het heel veel andere dingen uitsluit. Iets is duurzaam of sociaal. Iets is duurzaam of leuk. Iets is duurzaam of betaalbaar. Maar in de meeste gevallen kan een duurzame keuze ook een sociale keuze zijn, ook leuk zijn, en zeker ook betaalbaar. Door duurzaamheid telkens te presenteren als een of- in plaats van een én-verhaal, creëer je niet alleen de perceptie dat een duurzaam leven enkel toegankelijk is voor een zogenaamde eco-elite, je geeft mensen ook de indruk dat ze er veel voor moeten opgeven. Ik ken trouwens genoeg blanke, hoogopgeleide middenklassers die behoorlijk onduurzaam leven en evenveel laagopgeleide arbeiders die, waar mogelijk, hun best doen om hun impact zoveel mogelijk te beperken. Kwestie van die mythe over de eco-elite even te doorprikken.

Kleine maatregelen voor een groot probleem

Een paar weken geleden las ik een artikel over het effect van de Britse zogenaamde “5 pence charge” op plastic zakjes. Sinds die maatregel van kracht is, is het gebruik van plastic zakjes in het Verenigd Koninkrijk met 80% afgenomen en is er opvallend minder plasticvervuiling in de zeeën die het land omringen. Hoewel die Britse plastic zakjes nu niet meteen het begin van het einde van de klimaatproblemen inluiden, toont het wel aan dat een maatregel die voor iedereen eenvoudig toe te passen is wel degelijk een verschil kan maken. Beleidsmaatregelen zijn dus zeker belangrijk, niet alleen om concrete acties in gang te zetten, maar ook om de mindset omtrent duurzaamheid opener te maken. Je mag dan als individu wel (in theorie) toegang hebben tot duurzame veranderingen, als je niet beschikt over de kennis die duidelijk maakt waarom die duurzame veranderingen belangrijk zijn, ga je het in de praktijk waarschijnlijk niet toepassen. Maar politiek, beleidvorming en wetgeving zijn logge organen en dus traag. Vandaag verschenen de resultaten van het zoveelste onderzoek dat aantoont dat we echt niet veel tijd meer hebben als we de consequenties van ons gedrag binnen de perken willen houden. Wachten op het beleid is in veel gevallen je eigen verantwoordelijkheid doorschuiven. Het punt is bovendien dat je je leven echt niet helemaal hoeft om te gooien om een kleinere negatieve impact te hebben. Als je een gezin hebt met drie kinderen, begrijp ik dat een zerowastelevensstijl misschien niet meteen haalbaar is voor jou, maar je kan wel proberen om wasbare luiers te gebruiken in plaats van wegwerpluiers. Die initiële kost ligt misschien hoger, maar uiteindelijk bespaar je er zelfs een hoop geld mee. Als je iets koopt dat zowel in plastic als in glazen verpakking verkrijgbaar is (bv. olijfolie), kies dan voor de variant in glazen verpakking. Als je kinderen nieuwe kleren nodig hebben, kijk dan eens of je niet tweedehands iets kunt vinden – bespaart je opnieuw veel geld. Haal een afvalbak voor GFT in huis in plaats van het bij het restafval te gooien. Laat vlees en vis links liggen en probeer wat vaker vegetarisch/veganistisch te eten (alweer een tip die je veel geld kan besparen). Ik ben ervan overtuigd dat niemand moet inleveren op luxe of zelfzorg door die dingen te doen, maar ga vooral voor je eigen levensstijl na wat voor jou mogelijk is en wat niet. Ik eet intussen veganistisch en heb het gevoel dat ik daar alleen maar bij gewonnen heb: ik zorg voor de wereld, voor de dieren en voor mezelf (dierlijke producten zijn immers lang niet altijd zo gezond). Ik probeer zoveel mogelijk kleding tweedehands of bij duurzame en ethische merken te kopen. Ik probeer plastic zoveel mogelijk te vermijden. Heb ik daardoor het gevoel dat ik ergens op moet inboeten? Helemaal niet. Vaak denken we dat iets voor ons te moeilijk zal zijn, terwijl het vooral een excuus is om onze routine niet te moeten veranderen. Mijn advies is daarom om zoveel mogelijk zelf te proberen. Pas dan weet je of het voor jou haalbaar is of helemaal niet.

Groen genoeg?

Zoals ik hierboven schreef, maakt de perceptie tegenover duurzaamheid van duurzame mensen al snel een soort van elitaire groene club. Die visie (van buiten naar binnen) maakt van duurzaamheid nu niet meteen een toegankelijk, inclusief thema. Maar ook omgekeerd (van binnen naar buiten) helpt het niet als we mensen die duurzame stappen zetten voortdurend met de neus op de feiten drukken over wat ze allemaal (nog) niet goed doen. Ik heb wel vaker blogs gelezen over duurzame thema’s waar er in de commentaren alleen maar gehamerd werd op het feit dat die persoon volgens hen nog niet groen genoeg was. Zoals ik al schreef, probeer ik zoveel mogelijk te doen om alvast mijn impact te verkleinen. Ben ik daarom de duurzaamste persoon op aarde? Helemaal niet. Dat is ook niet mijn ambitie. Als ik de duurzaamste persoon op aarde zou willen worden, zou ik een aantal dingen moet opgeven (mijn huisdier bijvoorbeeld) waar ik helemaal geen zin in heb. En dat is ook niet erg. Ik doe wat ik kan en probeer dat ‘kunnen’ telkens een beetje rekbaarder te maken. Als iemand mij de les zou komen lezen over waar ik nog tekortschiet, zou ik waarschijnlijk niet meteen gemotiveerd zijn om die dingen aan te pakken. Als ik iemand op een positieve manier dingen zie doen of uitleggen waar ik nog in kan verbeteren, ben ik veel sneller geneigd mijn gedrag een beetje te veranderen. Als we van duurzaamheid een inclusief thema willen maken, denk ik dat het belangrijk is om het onderwerp in de eerste plaats op een positieve manier te benaderen. Is er iemand die beslist om vanaf nu geen plastic flesjes meer te kopen? Super! Doet die persoon wel nog andere dingen die misschien niet zo duurzaam zijn? Jammer, maar duurzaamheid is een proces en geen race naar perfectie en voorlopig is elke stap een stap vooruit.

Een antwoord op de vraag dus. Hoe inclusief is een duurzaam leven? Wat mij betreft is ‘duurzaamheid’ maar zo inclusief als we het zelf maken. Dat veronderstelt dus dat het een keuze is. Zowel op collectief als op individueel vlak. Kiezen we ervoor om een sterk polariserende houding aan te nemen ten opzichte van groene/ecologische/duurzame thema’s of benadrukken we dat iedereen iets kan doen om beter voor de wereld te zorgen, ongeacht opleiding of economische achtergrond? Kiezen we ervoor om een positieve houding aan te nemen of wijzen we liever met de vinger? Wat mij betreft is duurzaamheid te belangrijk om het niet inclusief te maken. Het is ondertussen al even na twaalven, dus zijn alle kleine stappen van veel mensen samen waarschijnlijk meer waard dan die van enkele eco diehards. Moet je zelf zo’n eco diehard worden? Van mij niet. Maar besef wel dat je iets moet doen, hoe klein ook.

Fotocredits: Dane Deaner en Laura Mitulla via Unsplash.

-5 Comments-

  • October 9, 2018 at 8:47 pm
    Karlijn

    Goed op een rijtje gezet en mooi verwoord. Ik sluit me helemaal bij jou aan.
    En je conclusie is ijzersterk!
    ”Een antwoord op de vraag dus. Hoe inclusief is een duurzaam leven? Wat mij betreft is ‘duurzaamheid’ maar zo inclusief als we het zelf maken. Dat veronderstelt dus dat het een keuze is. Zowel op collectief als op individueel vlak.”

    • October 10, 2018 at 5:40 am
      Sigrid

      Dank je voor de reactie! En voor de moeite om tot het einde te blijven lezen 😉

  • October 14, 2018 at 10:54 am
    Lore

    Geweldig stuk! Maar hoezo is een huisdier niet duurzaam?

Leave a Reply