15 49.0138 8.38624 arrow 0 both 0 4000 1 0 horizontal https://www.eenplekomteblijven.be 300 4000 - 0
theme-sticky-logo-alt

A Beginner’s Guide to a Conscious Lifestyle: duurzaam eten doe je zo


Over voeding is de afgelopen jaren veel geschreven. Ik ben geen voedingsexpert en zie, zoals de meeste mensen, ook niet altijd door de bomen het bos. Als het over voeding gaat, heb ik daarom toch vaak het gevoel dat ik me op glad ijs moet begeven. Ik kan makkelijk voor mezelf bepalen hoe ik wil eten, maar advies geven over hoe andere mensen zouden moeten eten, valt me moeilijker. Maar hoe het ook zij, glad ijs of niet, voeding is een belangrijke factor in de verduurzaming van ons leven – en, belangrijker, in de verduurzaming van de samenleving. Een paar maanden geleden schreef ik een eerste artikel in mijn gids voor een bewuste/duurzame levensstijl (dat ging toen over mode) en ik wist toen al dat het tweede artikel over voeding zou (moeten) gaan. Omdat het nu eenmaal zo’n grote rol speelt. En omdat ik er veel vragen over krijg. In dit artikel probeer ik je daarom zo duidelijk mogelijk uit te leggen welke keuzes je kan maken op het vlak van voeding. Ik sta ook stil bij een veel voorkomende misvatting: dat bewuster eten handenvol geld zou kosten.

Hoezo is er iets mis met ons voedselsysteem?

Wat is er dan precies mis met ons (Westers) voedingspatroon, zou je je kunnen afvragen. Het antwoord is: veel, eigenlijk. Om de breedte en complexiteit van het probleem te schetsen, lijst ik even wat feiten op:

  • 20 tot 30% van de milieubelasting die we veroorzaken heeft te maken met onze voeding
  • we verspillen wereldwijd 1,3 ton voedsel, dat is een derde van de hele productie
  • 2,5% van de internationale olieproductie wordt jaarlijks gebruikt voor het maken van plastic waterflessen
  • van al onze voeding is vlees het meest belastend voor het milieu
  • als we blijven eten zoals we nu eten, zwemmen er tegen 2050 mogelijk geen vissen meer in onze oceanen
  • door de hele voedselketen worden mensen (en dieren) uitgebuit om de winst voor grote voedselbedrijven en -multinationals zo groot mogelijk te maken en de prijs voor de consument zo laag mogelijk te houden (denk aan koffieboeren in ontwikkelingslanden, illegale migranten op Europese akkers en de maaltijdbezorgers van Deliveroo)
  • door de prijzenoorlog in de voedselindustrie kunnen boeren hun kosten nauwelijks nog doorrekenen aan de afnemers, want winkelketens staan onder een constante prijsdruk van de consument
  • er is niet genoeg geschikte landbouwgrond om aan de vraag van de consument te kunnen voldoen – de ontginning van nieuwe landbouwgrond leidt in bepaalde delen van de wereld tot ontbossing

Ik zou nog wel even kunnen doorgaan met dit lijstje, maar je begrijpt wel waar ik naartoe wil. De problemen die het huidige voedingssysteem veroorzaken zijn complex en uiteenlopend: het gaat over milieubelasting, ontbossing, arbeidsomstandigheden en nog zoveel meer. Net als in andere industrieën (denk bv. aan de mode-industrie) heerst er in de voedingsindustrie een duidelijke race to the bottom. Voeding moet zo goedkoop mogelijk geproduceerd worden, daar komt het op neer, maar als je alleen maar oog hebt voor een zo laag mogelijke prijs, gaat dat altijd ten koste van mensen, dieren en milieu. Bovendien zijn we het normaal beginnen vinden dat we alles op elk moment van het jaar moeten kunnen krijgen. De maatschappelijke impact van voeding die de hele wereld over gesleept wordt om aan onze ‘noden’ te kunnen voldoen, is voor ons niet altijd zichtbaar, maar ze is er wel. En ze is immens. Als je daar meer over wil lezen, raad ik je het boek De verborgen impact van Babette Porcelijn aan. In haar verborgen impact top tien, waarin ze berekent welke gebieden van ons leven de meeste (verborgen) impact veroorzaken, staat vlees trouwens op plaats twee, staan plantaardig eten, vis en drinken op plaats vijf en zuivel en eieren op plaats acht.

Hoe maak je de meest bewuste keuze?

Allemaal goed en wel, maar hoe maak je dan de beste, meest bewuste keuze als het op voeding aankomt? Als je voeding koopt, zijn er aantal belangrijke aspecten om rekening mee te houden. Volgende adviezen zijn grotendeels gebaseerd op informatie uit De verborgen impact en stemmen overeen met de meeste andere boeken en artikels die ik erover gelezen heb:

  1. Eet zoveel mogelijk plantaardig (geen vlees of vis, geen zuivel of eieren). Plantaardig eten is niet alleen beter voor het milieu, het is ook beter voor de dieren en voor je gezondheid. Onze vleesconsumptie is een van de grootste veroorzakers van de steeds groter wordende CO2-uitstoot en klimaatverandering. Dat komt onder andere omdat koeien methaangassen uitstoten die zeer slecht zijn voor het milieu, zelfs zo’n 28 keer schadelijker dan CO2. En hoe meer vraag naar vlees, hoe meer koeien natuurlijk. Die overigens ook allemaal gevoed moeten worden. En dat voer moet dan ook weer ergens vandaan komen. Het verbouwen van veevoer vraagt daarnaast ook veel ruimte en zorgt daardoor onder andere voor ontbossing in het Amazonegebied. De productie van een portie rundvlees, kost al gauw 1800 liter water. Opnieuw: ik kan nog wel even doorgaan. Als je op vlak van voeding de grootste positieve impact wil hebben, eet je best plantaardig.
  2. Probeer verspilling te voorkomen. Dat doe je in de eerste plaats door geen voeding te kopen die je niet nodig hebt, restjes te bewaren voor de lunch voor de volgende dag, maar ook door in de winkel producten te kopen die bijna over datum zijn en ze vervolgens snel op te maken. Als je bijvoorbeeld weet dat je vanavond een bepaald gerecht gaat maken, koop de ingrediënten die je daarvoor nodig hebt dan zo dicht mogelijk tegen de vervaldatum. Zo voorkom je dat die producten door de winkel worden weggegooid en verspild.
  3. Koop zoveel mogelijk lokaal en in het seizoen. De redenen daarvoor zijn evident. Als je lokale producten koopt, verklein je de impact van transport en steun je de lokale economie. ‘Lokaal’ is natuurlijk relatief. Hoe dichterbij hoe beter, maar in het algemeen koop ik liefst voeding van binnen Europa. Als je groenten koopt die in België (of in buurlanden) in het seizoen zijn, verklein je opnieuw de voedselkilometers en kan je er vanuit gaan dat de groenten milieuvriendelijker geteeld zijn. Seizoensgroenten zijn ook goedkoper.
  4. Probeer verpakking zoveel mogelijk te vermijden. Dit advies gaat eigenlijk hand in hand met lokaal en seizoensgebonden kopen, want vaak vermijd je op die manier al een hoop afval.
  5. Kijk naar hoe je voeding is verbouwd. Dan gaat het, concreet, over biologisch versus niet-biologisch. Hoewel zowel biologische als niet-biologische productie voordelen hebben, kies ik meestal voor biologisch als ik de keuze heb. Ik weet echter dat een label voor biologische voeding niet alles zegt over de manier waarop de voeding verbouwd is, dus ik staar me er niet blind op. Van de vijf adviezen/keuzes die ik hier opsom, is deze voor mij het minst belangrijk. Over het algemeen is het zo dat biologische landbouw kleinschaliger is, de bodem wordt minder vervuild (geen kunstmest) en er wordt zo weinig mogelijk gebruik gemaakt van (chemische) bestrijdingsmiddelen. Daarnaast probeert de biosector, meer dan de niet-biosector, te streven naar een rechtvaardige voedselproductie, van boer tot consument. Anderzijds is het zo dat niet-biologische productie vaak efficiënter is en minder landbouwgrond nodig heeft.
Het prijskaartje van bewuste voeding

Ik merk in gesprekken en commentaren vaak dat mensen schrik hebben voor het prijskaartje dat gepaard gaat met bewustere voeding. Voor ik me begon te verdiepen in voeding, dacht ik zelf ook al snel dat betere keuzes wel gelijk moesten staan aan een hogere rekening. Ik ga nu even een open deur intrappen: dat is niet zo. Om er zeker van te zijn dat ik jullie geen leugens vertel, heb ik gisteren even de proef op de som genomen. Ik heb berekend hoeveel geld Brecht en ik tegenwoordig maandelijks uitgeven aan boodschappen en heb dat bedrag vergeleken met toen we nog minder nadachten over onze voeding en zowat alles in de supermarkt kochten (we waren toen wel al vegetarisch, nu veganist). Zonder exacte bedragen te noemen, kan ik garanderen dat we nu maandelijks significant minder uitgeven. Daar zijn een aantal redenen voor. In de eerste plaats denken we nu beter na wat we wel en niet nodig hebben, waardoor we minder kopen en minder moeten weggooien. Daarnaast zijn er ook een aantal dingen die we gewoon niet meer kopen (water in glazen flessen hebben we vervangen door kraantjeswater). Plantaardige eiwitbronnen (linzen, kikkererwten, bonen, etc.) zijn overigens veel goedkoper dan vlees en vis, dus als je de transitie zou maken van vlees naar vega(n), kan je op die manier ook veel geld uitsparen. (Tenzij je misschien elke dag een dure vleesvervanger wil eten, maar dat zou ik sowieso niet aanraden.)

Ik wil hiermee niet zeggen dat lokale, onverpakte en/of biologische voeding niet duurder is, dat is het in sommige gevallen natuurlijk wel degelijk. Het is echter zo dat je die meerkost al snel compenseert door bewuster na te denken over wat je eigenlijk koopt. Bovendien zouden we ook vaker de vraag moeten omdraaien. In plaats van ons af te vragen waarom bewustere voeding zo duur is, moeten we ons misschien beter afvragen waarom andere voeding zo goedkoop is. In de jaren ’50 besteedden we gemiddeld zo’n 30% van ons inkomen aan voeding, vandaag is dat nog zo’n 13%. Dat klinkt misschien positief en leuk, maar die dalende prijzen zorgen voor een enorme milieu-impact (zoveel mogelijk voedsel voor een zo laag mogelijke prijs) en gaan ook hand in hand met een ongezonde levensstijl. Onze voeding mag dan wel goedkoper geworden zijn, we geven ondertussen ook miljarden euro’s meer uit aan gezondheidszorg en sociale zekerheid. Uiteindelijk betalen we de schade van ons voedselsysteem dus gewoon via belastingen.

Voor mij is bewuste (en daardoor vaak gezondere) voeding zeker geen voorrecht van een kleine elite. Meer (lokaal en seizoensgebonden) groenten en fruit, minder vlees, meer zelf koken in plaats van afhaal of kant-en-klaar is echt geen levensstijl die enkel is weggelegd voor de happy few, maar zorgt er net voor dat je op den duur minder geld uitgeeft. Je wordt er ook gezonder van, waardoor je minder medische kosten hebt. Het kost aanvankelijk wel wat moeite, omdat je even moet nadenken waar je wat koopt en je boodschappenroutine daaraan moet aanpassen, maar je haalt er (ik toch in elk geval) ook meer voldoening uit omdat je beter weet waar je geld naartoe gaat en welke soort economie je ermee steunt. Dat veel voeding in onze winkels zo goedkoop is, betekent eigenlijk alleen maar dat iets of iemand anders (slecht betaalde arbeiders, het milieu) er de prijs voor betaalt.

Hoe probeer jij je boodschappen zo duurzaam en bewust mogelijk te maken? Met welke factor hou jij het meeste rekening? En hoe denk jij over de prijs van voeding? Laat het me vooral weten!

-3 Comments-

  • January 25, 2019 at 11:54 am

    Ik merk dat ik dit nog best lastig vind. Ik wil veel meer dan waar ik aan toe ben. We zijn een aantal maanden geleden bewust een dag in de week vegetarisch gaan eten. Dat was nog best lastig, we waren totaal niet bedacht op recepten zonder vlees. Inmiddels hebben we wat recepten en producten gevonden die we alle 6 lekker vinden. De opmerking van mijn vriend deze week om nu naar 2 dagen vlees-loos te gaan is iets waar we nu inderdaad aan toe zijn. We letten zeker ook op zoveel mogelijk onverpakt, en lokaal. Maar ja, dan sta je weer voor de keus: onverpakte appels uit spanje of verpakte appels uit Nederland? Oh jeetje, dan weet ik soms echt niet wat verstandig is. Maar goed, de silver lining is dan wel dat we, ondanks onze ‘foute’ keuzes hier en daar, we elke keuze bewust maken 😉

    • January 26, 2019 at 10:08 am
      Sigrid

      Helemaal mee akkoord! Ik denk dat alles begint bij bewustwording en dat je van daaruit moet zien welke keuze voor jou op dat moment het meest ‘juist’ voelt. De keuze tussen verpakt of onverpakt is inderdaad niet altijd even evident, maar het is ook absurd dat appels uit Nederland in plastic verpakt zijn. Dat zou helemaal niet moeten. Ik denk dat ik in dat geval op zoek zou gaan naar een winkel waar ik lokale appels onverpakt zou kunnen vinden, maar ik begrijp ook dat dat niet altijd zo evident is!

  • April 9, 2019 at 5:43 pm

    Ik vind de plastic verpakking vermijden toch wel echt het allermoeilijkst! Omdat (bijna) alles in de supermarkt in dat materiaal is verpakt 🙁

Leave a Reply